Юлія Атрошчанка паходзіць з педагагічнай дынастыіі, якой … 800 гадоў

З творчасцю Юліі Атрошчанкі, што працуе настаўніцай беларускай мовы і літаратуры ў Навіцкавіцкай СШ, чытачы раёнкі пазнаёміліся яшчэ на мінулым тыдні, калі раёнка апублікавала яе эсэ “Легенда пра Дзікае паляванне на Зямлі Беларускай”, якое заняло 2 месца ў абласным этапе рэспубліканскага конкурсу “Залатое пяро “Белай Русі”. А сёння я прапаноўваю вам зазірнуць у глыбіні душы гэтага незвычайнага чалавека, педагога, кандыдата філалагічных навук і аматара фальклору. І пачнём, вядома ж, з Радзімы…

– Я нарадзілася ў вёсцы Ве­расніца на Гомельшчыне, Жыткавіцкі раён, – распавядае Юлія. – Дакладней – на Тураўшчыне. Дзяцінства маё і юнацтва прайшлі на беразе Прыпяці.

– Які прадмет падчас вучобы ў школе быў вашым любімым?

– У школе аддавала перавагу матэматыцы. У вольны час любіла рашаць прык­лады пад песні “Rammstein”. Увогуле, школьныя гады помняцца першым каханнем, выпрабаваннем сябе і дасягненнямі. Была прызёрам рэгіянальнага юрыдычнага конкурсу, перамагала ў абласных алімпіядах па беларускай мове, атрымала прэмію спецфонду Гомельскага аблвыканкама па сацыяльнай падтрымцы та­ленавітай моладзі, іграла на фартэпіяна і балалайцы ў аркестры. Было нават пасведчанне трактарысткі. (Ус­міхаецца.)

– Калі і як абралі будучую прафесію?

– Я і не выбірала – яна перадалася мне ў спадчыну, па традыцыі. Усе мае родныя – настаўнікі, маці – дырэктар школы. Нядаўна мая цётка, выкладчык матэ­матыкі, узялася падлічваць агульны стаж нашай педа­га­гічнай дынастыі. Звыш 800 гадоў! З 1883-га, калі пры Ве­расніцкім прыходзе свя­тар Стэфан Сулкоўскі, дзед ма­ёй прабабулі, адкрыў 1-класную царкоўна-прыход­скую школу для хлопчыкаў, у якой займаўся 21 вучань.

– Ці лёгка было паступаць ў Белдзяржунівер­сі­тэт?

– Зрабіла дзве спробы. Пасля 10 класа паступіла ў юрыдычны каледж пры БДУ, але не пайшла вучыцца. А ўжо пасля 11-га выдатна здала экзамены і прайшла на беларускае аддзяленне фі­лалагічнага факультэта. Па­ступаць было весела, нібы­та ўдзельнічаеш у латарэі. (Усміхаецца.) Патрабаванні высокія – не параўнаць з ЦТ! Першы экзамен па беларускай мове пісалі больш за 5 гадзін: там былі і самадыктант, і тэсты адкрытага ды закрытага тыпаў, і міні-са­чыненне (мне выпала тэма «Ці ёсць будучыня ў кнігі?»). Пасля такога выпрабавання больш як палова абітуры­ентаў адсеялася, а конкурс быў 5 чалавек на месца!

 Шлях у навуку

– Чым запомніліся сту­дэнцкія гады?

– Сустрэчамі з вядомымі літаратарамі, навукоўцамі, дзеячамі культуры, пра якіх раней толькі чытаў або па тэлевізары глядзеў. Імёны пачалі набываць рэальныя абрысы, ператварацца ў жывых людзей. Міфалогію нам выкладала дачка Івана Ша­мякіна, беларускую літара­туру – сын Івана Навуменкі. Аўтары школьных падручні­каў і дапамож­ні­каў чыталі лекцыі і прымалі экзамены. Запомніліся сустрэчы з Рыгорам Барадуліным, Нілам Гілевічам, Уладзімі­рам Арловым, сынам Якуба Коласа – Міхасём Міцкевічам.

– Якія сцежкі прывялі пасля БДУ ў Акадэмію навук?

– Туды мяне прывяла кі­раўнік дыпломнай работы, фалькларыст Рыма Кавалёва. Пасля абароны дыплома камісія дала мне накіраван­не ў ас­пірантуру. Я падзякавала і… адмовілася. А Рыма Мадэс­таўна патэлефанавала ў тагачасны аддзел фальк­ларыс­тыкі Інстытута культу­рало­гіі, этнаграфіі і фальк­лору НАН Беларусі і парэкамендавала маю кандыдатуру. Мне засталося толькі пры­везці дакументы і здаць экзамены. Так і пачаўся мой шлях у навуку…

– Як вы былі звязаны з філфакаўскай лабараторыяй беларускага фальк­лору? Што яна дала вам?

– Гэта вучэбна-навуковая лабараторыя – месца, куды выкладчыкі з кафед­ры прыходзілі адпачыць душой. Ініцыятарамі яе стварэння былі выдатныя бела­рускія фалькларысты ХХ стагоддзя Рыгор Шырма і Генадзь Цітовіч. Тагачасны загадчык ВНЛ Таццяна Марозава навучыла нас пісаць справаздачы, арганізоўваць канферэнцыі, гутарыць з прафесарамі, рэдагаваць і ўкладаць навуковыя зборні­кі, ацыфроўваць аўдыяза­пі­сы – зберагаць беларускую культуру.

Гэта лабараторыя вядомая і сваімі праектамі: тэлепраграмай “Запрашаем на вячоркі”, канферэнцыяй “Шырмаўскія чытанні”, інтэр­нэт-альманахам “Дзьмухавец”. Любы аматар вуснай народнай творчасці можа даслаць свой матэрыял у рэдакцыю і стаць адным з аўтараў альманаха.

Мой асабісты ўклад у працу ВНЛ – распрацоўка электроннай базы даных жанравага архіва.

(Дарэчы, у нумары “Дзьму­хаўца” за май 2020 г. былі апублікаваны вусныя апа­вя­данні на мясцовым дыялекце, запісаныя Юліяй Ат­ро­шчанкай у 2012 г. ад Ганны Ля­вонцьеўны Атрошчанкі, 1926 г. н., з Навіцкавічаў і Вольгі Несце­раў­ны Гірылюк, 1931 г. н., з Гулевічаў.)

Урок павінен нагадваць шоу са шматлікімі ілюстрацыямі

– Як вы сталі настаў­ніцай беларускай мовы і літаратуры ў Навіцка­віц­кай СШ?

– Выйшла замуж за жыхара Навіцкавічаў. Мой муж родам з Гомельшчыны, але пасля Чарнобылю яго сям’я пераехала сю­ды. Помню, звярнулася наконт работы да дырэктара мясцовай школы Ірыны Ме­шчанчук. Вель­мі спагадлі­вы і добразыч­лі­вы чалавек, яна чула аднеслася да маёй просьбы. З таго часу імкну­ся радаваць яе адказнай працай і педагагіч­нымі да­сягненнямі.

– Ці адчуваеце ў сабе пакліканне настаўніка?

– Я вырасла ў педагагіч­ным асяроддзі, таму яно – пачуццё натуральнае, падсвядомае.

– Што азначае для вас “быць настаўнікам”?

– Сёння з’яўляцца ім азначае быць далёка не толькі настаўнікам. Педагог нясе не толькі веды, а і адказнасць за жыццё вучняў. І за жыццё іх бацькоў, і за іх дабрабыт. Мы імкнёмся да якасці адукацыі, але падмяняем яе рэйтынгам. Веды, што дзіця павінна атрымаць у школе, зводзяцца да ўмен­ня рашаць тэсты, а работа настаўніка – да рэзульта­тыў­насці ўдзелу ў конкурсах і алімпіядах.

– Які, на вашу думку, статус настаўніка ў сучасным грамадстве?

– Даволі нізкі, што выражаецца як у грашовым эк­віваленце, так і ў адно­сі­нах бацькоў да школы. Спа­дзяюся, сённяшняя сі­туа­цыя з каранавірусам паказала, што без настаўніка цяжка арганізаваць самас­тойнае аддаленае навучанне. Працэс засваення ведаў – рэч індывідуальная. Тут патрэбны асобасны падыход і імправізацыя.

– Як ахарактарызуеце сучасную моладзь?

– Гэта суцэльны жывы арганізм, які імгненна рэагуе на ўсё новае, актыўна ўключаеца ў модныя рухі і абсалютна не разумее, ча­го хоча для сябе ў буду­чы­ні. Сучасны вучань арыентаваны на зрокавую, феерычную, крэатыўную падачу інфармацыі. Таму ўрок павінен нагадваць шоу са шматлікімі ілюстрацыямі. Каб не чытаць твор, школь­нікі шукаюць экранізацыю ці аўдыёкнігу; перавагу аддаюць тэставай форме за­данняў, каб менш пісаць. Адсюль – праблема: сучасныя вучні не ўмеюць лагіч­на, звязна фармуляваць свае думкі. Самае “завальнае” пытанне для іх – “Чаму?” Дзеці не вінаватыя ў гэтым. Каб нешта змяніць, трэба мяняць сістэму адукацыі.

А што вы зрабілі, каб разумець мову

– Што азначае для вас беларуская мова?

– Гэта мая родная мова, мова майго народа. Я вырасла з ёй, вучылася ў бе­ларускамоўнай школе. Лічу, што без мовы няма нацыі. Дзіву даешся, калі чуеш, як бацькі абсалютна сур’ёзна выступаюць за выключэнне яе з праграмы, быццам бы дзеці не разумеюць тое, што вучаць. Тады хочацца запытацца ў іх: а што вы самі зрабілі, каб ваша дзіця разумела родную мову?

– Ці можна навучыць чалавека любіць сваю мо­ву?

– Гэта цяжка, але трэба старацца.

– Хто з беларускіх пісь­меннікаў вам найбольш блізкі? Пэўна, Каратке­віч, мяркуючы па эсэ для конкурсу “Белай Русі”?

– Не толькі. Захапляюся віртуёзнасцю стылю і наватарствам Рыгора Бараду­лі­на, Алеся Разанава, Андрэя Хадановіча. Ганаруся п’есамі Аляксея Дударава.

– Што паслужыла натх­неннем падчас напісання згаданага эсэ?

– Пісалася цяжка. Тэма ў гэтым годзе сугучная з тэмай маёй дысертацыі, таму хацелася паглыбіцца ў навуковыя загадкі міфаў і легенд Беларусі. Вырашыла іс­ці “па актуальшчыне”: сёлета адзначаем 75-годдзе Вя­лікай Перамогі і 90-годдзе Караткевіча. Паспрабавала аб’яднаць дзве даты – ві­даць, атрымалася няблага.

– Ці не пісалі вы калі-небудзь вершы?

– У юнацтве, як і ўсе закаханыя падлеткі. (Усміха­ецца.)

– Як бавіце вольны час?

–  Гляджу кіно, чытаю кнігі.

– Якімі хацелі б бачыць у будучыні сваіх дзяцей?

– Галоўнае, каб вы­раслі добрымі людзьмі. Не важна, якая ў цябе прафе­сія і коль­кі ты зарабляеш, калі цябе не паважаюць іншыя.

– Як плануеце ставіцца да іх, калі давядзецца быць ім не толькі мамай, але і школьным настаў­нікам?

– Мама – заўсёды настаў­нік, няхай і вучыць побытавым рэчам, а не школьным прадметам, няхай і ацэньвае нас не адзнакай, а прос­тым словам. Сумяшчаць 2 пасады, як мінімум, цікава…

👤 Распытвала Настасся НАРЭЙКА