«Я – целый мир, когда я плачу…» Калонка Настассі Нарэйка «Наросхрыст»

Яны прыходзяць заўсёды своечасова. Тады, калі нервы напятыя, нібы струны. Калі страх, адчай, трывога глыбока ўеліся ў цябе і насіць іх неверагодна цяжка, але выбару няма. Калі праз цябе праходзіць струна, і ты адчуваеш яе недзе глыбока ўнутры, і яна трымціць і ніколі не дасць табе сагнуцца, нават апусціць галаву. Яна так туга нацягнута, што робіцца тваім стрыжнем. Усе перажыванні, злучаныя ў адзінае, практычна звіняць. Трэба ратавацца. Чым? Ды тым, што выходзіць з цябе і назад не вяртаецца. Крыкам, ударам, словам на чыстай паперы ці… Слязамі, якія заўсёды прыходзяць своечасова.

…У той дзень на наш горад мелася наляцець жудасная віхура. Па радыё аб’явілі штармавое папярэджанне, раілі шчыльней зачыняць вокны і не выходзіць на вуліцу. Гэта здавалася мне, малой, захапляльнай прыгодай, нібыта ў кіно, але потым, калі заскавытаў за шыбамі раз’юшаны вецер, усё зачараванне знікла. Вечарам наступнага дня мяне выпусцілі на вуліцу, і там я ўбачыла абломкі высокага клёна, які быў заўсёдным удзельнікам амаль усіх гульняў дзятвы ў нашым двары. Ствол зламаўся і нагадваў цяпер няроўную літару “Л”, нібыта вывеў яе дрыжачай рукой у сшытку ў касую лінейку нясмелы першакласнік. Той ноччу я доўга не магла заснуць, ціха плакала ў падушку і безвынікова адганяла прэч непрыемныя карцінкі, што малявала ўзрушанае ўяўленне: я нібыта адчувала, як балюча было нашаму клёну, калі вецер згінаў яго да зямлі, і як самотна яму стаяць аднаму там, у цемры…

Шкадаваць жывёл мяне навучылі простыя «Стихи о рыжей дворняге» Эдуарда Асадава. Зборнік гэтага паэта, акуратна абгорнуты белай паперай, аднойчы прынесла ў школу мая сяброўка Оля. Кніга належала старэйшай сястры аднакласніцы і была часова выдадзена нам пад абяцанне абыходзіцца з ёю, як з самай вялікай каштоўнасцю. Мы ўладкаваліся за апошняй партай пасля ўрокаў і… забыліся пра час. Хутка на парце з’явіліся сшыткі, бо не перапісаць вершы было немагчыма. Асабліва пра чалавека, які пакінуў проста на вуліцы свайго сабаку. Мы з Оляй плакалі ў адзін голас, перапісвалі радкі, і яны расплываліся, калі на старонку падала чарговая салёная кропля.

Напэўна, менавіта так і вучацца шкадаванню: спярша – да раслін і жывёлы, потым да чалавека як істоты больш складанай і супярэчлівай. Шмат у гэтым навучанні дае мастацтва.

Памятаю, як аднойчы на школьным конкурсе чытальнікаў мая аднакласніца Каця дэкламавала знакаміты верш Качаткова з “Іроніі лёсу”. «С любимыми не расставайтесь. Всей кровью прорастайте в них. И каждый раз навек прощайтесь, когда уходите на миг». Напэўна, усё тады злілося ў адно: і цудоўныя словы, і незвычайная гісторыя гэтага верша, і тонкі голас Каці, і яе вочы, поўныя слёз. Мы ўсхліпвалі ўсе, па чарзе, а потым я не магла зразумець, чаму першае месца ў тым конкурсе заняў іншы ўдзельнік. Ды, прынамсі, не гэта было галоўнае…

Пазней, ужо падчас вучобы ва ўніверсітэце, я і мая аднагрупніца Лена пайшлі ў Купалаўскі тэатр на пастаноўку “Вечара” па Дудараву. Сярод дэкарацый на сцэне быў калодзежны журавель, ля якога збіраліся разам галоўныя героі, гутарылі, сварыліся, спрачаліся. А пазней, у апошняй дзеі, менавіта яму давялося стаць сапраўдным сімвалам. Напрыканцы калодзежны журавель з вядром павольна падняўся ўверх і пачаў гайдацца, нібыта маятнік ці язык звана. Гучала праніклівая музыка, і слёзы ў нас з Ленаю сыпаліся неяк самі. Мы стараліся плакаць ціха, а я думала: “Вось зараз апусціцца заслона, запаліцца ў зале святло, усе ўстануць, каб падзякаваць акцёрам апладысментамі, і… убачаць мае слёзы.” Было вельмі няёмка і сорамна… Тады я яшчэ не ведала аб тым, што слабасць чалавека не ў слязах, а ў страху іх паказаць. Між тым, святло сапраўды запалілася, я нясмела падняла галаву і ўбачыла… што заплаканымі былі ўсе вакол мяне. І шчасце не мела межаў. Нездарма Анатоль Навасельцаў са “Службовага рамана” гаварыў сваёй строгай начальніцы-“мымры”: “Паплачце. Гэта трэба. Калі вы яшчэ можаце плакаць, значыць, не ўсё страчана.”

Існуе безліч фільмаў, перад якімі не хаваюць слёз. У першую чаргу, ваенныя, а далей… “Не могу сказать “прощай”, “Спеши любить”, “Разрисованная вуаль”, “Последняя песня”, “Памятный миг”, “Дорогой Джон”, “Сладкий ноябрь”, “Зеленая миля”… Безліч.

Апошнім часам мяне вельмі ўсхваляваў серыял, прысвечаны Ганне Герман, асабліва тая серыя, у якой моцна хворая гераіня запісвае ў студыі песню “Эхо любви”, і аркестр некалькі разоў збіваецца, бо музыканты не могуць стрымаць слёз. І радасна даведацца аб тым, што пасля выхаду фільма моладзь пачала “скачваць” з інтэрнэта песні Герман, распытваць пра яе бацькоў.

Плакаць нас вучаць таксама і кнігі. Ёсць такія, над якімі ліеш слёзы столькі разоў, колькі б ні перачытваў. У мяне так адбываецца з творамі Быкава, “Нельга забыць” Караткевіча і “Чанобыльскай малітвай” Алексіевіч. У кожнага, думаю, ёсць свая такая кніга…

Слёзы не проста вада, не сорам і для сапраўднага мужчыны. Яны – паказчык чуласці і чалавечнасці, “кроў душы”, “нямая мова”, “дождж, які змывае зямны пыл, што пакрывае нашы сэрцы”. Слёзы вызваляюць нас ад цяжару і ачышчаюць. “Глыбей за іншыя глядзяць у сэрцы людзей тыя вочы, што больш плакалі,” – пісала Эліза Ажэшка. А Сафі Ларэн заўважала, што не могуць быць прыгожымі вочы, якія не ведалі слёз. Значыць, ад іх чалавек прыгажэе і звонку, і знутры. А яшчэ слёзы набліжаюць нас да Бога…

О, Господи, реши задачу:

Ты всё объял, я весь продрог,

Но, может быть, совсем иначе? –

Я – целый мир, когда я плачу,

А ты, внимая, одинок?

Адказ у задачы просты, як свет: мы сапраўды ўяўляем сабою і змяшчаем цэлы свет, калі хоць зрэдку плачам.

 

mirra.mz@tut.by

4 thoughts on “«Я – целый мир, когда я плачу…» Калонка Настассі Нарэйка «Наросхрыст»

  1. Что-то, как-то слишком замудренно. Нельзя ли попроще, а то в конце трудовой недели читаешь такое и потом полночи уснуть не можешь, думаешь, а в чём именно суть?

Добавить комментарий